Świeża karma zimą: jak karmić króliki i świnki morskie w chłodne miesiące
Tłumaczenie naszego niemieckiego oryginału. Wymienione przepisy prawne i zasady obowiązują w Niemczech i w Twoim kraju mogą wyglądać inaczej.
Króliki i świnki morskie potrzebują świeżej karmy zimą tak samo jak latem, nawet jeśli trawnik za oknem zbrązowiał, zamarzł albo zniknął pod śniegiem. Tymczasem na wybiegu siedzi para długouchych albo cała banda świnek i patrzy na ciebie wyczekująco. Dobra wiadomość: jadłospis w zasadzie się nie zmienia. Podstawą jest siano, a zielenina pochodzi teraz po prostu raczej z warzywniaka niż z łąki. Z tego artykułu dowiesz się, co zimą może trafić do miski, dlaczego przy witaminie C świnki morskie wymagają szczególnej uwagi i co zrobić, żeby karma nie zamarzała. Jak przygotować na zimę domek, wybieg i wodę, przeczytasz w naszym poradniku Króliki i świnki morskie zimą na zewnątrz. Jeśli u ciebie już chwycił mróz, przejdź od razu do części Świeża karma w mróz.
Dlaczego świeża karma jest ważna także zimą
Króliki i świnki morskie są wyłącznie roślinożerne i jedzą niemal bez przerwy, w wielu małych porcjach. Według ulotki o królikach Weterynaryjnego Stowarzyszenia na rzecz Ochrony Zwierząt (Tierärztliche Vereinigung für Tierschutz, TVT) (PDF, po niemiecku) królik zjada do 80 porcji dziennie. Jego przewód pokarmowy jest przystosowany do pokarmu bogatego we włókno, a błędy w żywieniu mogą według TVT skończyć się nawet śmiercią. Zimowej przerwy od zieleniny więc nie ma.
Dla obu gatunków TVT zaleca codziennie, oprócz siana, zbilansowaną mieszankę świeżej karmy, mniej więcej 200 gramów na kilogram masy ciała. Około 70 procent powinny stanowić zielonki, takie jak trawy, zioła i sałaty, 20 procent warzywa, a najwyżej 10 procent owoce. Te proporcje obowiązują przez cały rok. Zimą zmienia się przede wszystkim to, skąd pochodzi zielenina.
Świeża karma dostarcza też dużo płynów. Według TVT obfite nawodnienie przez pokarm zapobiega u królików powstawaniu piasku w pęcherzu moczowym. Szwajcarskie Weterynaryjne Stowarzyszenie Medycyny Behawioralnej (STVV) (PDF, po niemiecku) radzi ponadto, by w miarę możliwości podawać zielonkę regularnie przez cały rok, tak aby flora jelitowa pozostała do niej przyzwyczajona. Kto zimą rezygnuje z zieleniny, a wiosną nagle podaje całą łąkę, ryzykuje problemy z trawieniem.
Siano pozostaje podstawą
Choć świeża karma jest ważna, główną rolę gra siano. Niemiecki Związek Ochrony Zwierząt (Deutscher Tierschutzbund) (PDF, po niemiecku) nazywa dobre siano, dostępne przez cały czas, podstawą zdrowego żywienia. Nie powinno pochodzić z przerośniętej trawy ani być zbyt zdrewniałe. Również szpital dla zwierząt Uniwersytetu w Zurychu (Tierspital Zürich) (PDF, po niemiecku) podkreśla, że siano musi być dostępne przez cały dzień, bo ściera zęby i pobudza pracę jelit. Jako orientacyjną ilość MSD Veterinary Manual (po angielsku) podaje dla świnki morskiej porcję siana mniej więcej wielkości jej własnego ciała dziennie.
Dobre siano ładnie pachnie, jest suche i wolne od pleśni. Według MSD Veterinary Manual paśnik utrzymuje je w czystości i suchości. Niezjedzone siano i świeżą karmę według TVT wymieniasz codziennie. I choć świeża karma dostarcza płynów, woda według TVT musi być zawsze dostępna, najlepiej w misce.
Co zimą może trafić do miski
Gdy zimą przestaje rosnąć świeża trawa, według ulotki lecznicy weterynaryjnej Bey, Zinsen & Partner w Akwizgranie (PDF, po niemiecku) sięgasz po warzywa i zioła ze sklepu. Zasada jest prosta: dla królików liście są cenniejsze niż korzeń. Liściaste wygrywa z chrupiącym. Jak wygląda żywienie królików w ogóle, przeczytasz w naszym artykule o karmieniu królików.
Zielone liście, gorzkie sałaty i zioła
Jako warzywa zimowe lecznica z Akwizgranu wymienia na przykład liście kalarepy, nać kopru włoskiego i marchwi, roszponkę i cykorię, a do tego zioła, takie jak pietruszka i bazylia. Na liście są też gorzkie sałaty, takie jak endywia, frisée i radicchio. Według niemieckiego stowarzyszenia pomocy królikom Kaninchenhilfe Deutschland e. V. (po niemiecku) cykoria może codziennie gościć w jadłospisie królika. STVV ostrzega natomiast przed sałatą masłową ze szklarni, bo może zawierać dużo azotanów, a zimą sałata masłowa często pochodzi właśnie stamtąd. Więcej pomysłów dla świnek morskich znajdziesz w naszym ziołowym ABC dla świnek morskich.
Kapusta: praktyczna, ale wprowadzaj ją powoli
Kapustę łatwo zimą kupić, a lecznica z Akwizgranu wprost wymienia kapustę włoską i pekińską jako warzywa zimowe. Tierschutzbund pisze, że króliki mogą jeść także różne odmiany kapusty, jeśli przyzwyczaja się je do nich stopniowo. TVT podaje przyzwyczajanie do kapusty jako przykład zmiany diety, która musi przebiegać powoli, żeby flora jelitowa zdążyła się dostosować. Kapusta to więc nie jest pomysł na całą główkę pierwszego dnia, tylko na jeden liść i uważną obserwację.
Warzywa korzeniowe i owoce tylko z umiarem
Marchew, pasternak i seler korzeniowy są lubiane, ale zawierają dużo węglowodanów. Dlatego lecznica z Akwizgranu zaleca warzywa korzeniowe tylko zwierzętom ze zdrowymi jelitami, a STVV radzi podawać marchew i jabłka w małych ilościach, „plasterek po plasterku”. Owoce według TVT to najwyżej 10 procent świeżej karmy. Tierspital Zürich ze względu na zawartość cukru zaleca owoce tylko bardzo oszczędnie, jeśli w ogóle. Zioła zasuszone latem możesz według lecznicy z Akwizgranu podawać zdrowym królikom, ale ponieważ zawierają mniej wody, tylko w małych ilościach jako przysmak.
Gałązki do gryzienia
Do gryzienia i zajęcia się czymś TVT i Tierspital Zürich polecają gałązki, na przykład z niepryskanych drzew owocowych, leszczyny albo wierzby. Które rośliny są trujące i nie powinny trafić do miski, opisujemy w poradniku Czego króliki nie powinny jeść. Drzewko do karmienia dla królików i świnek morskich wniesie też trochę urozmaicenia w szare zimowe dni.
Witamina C u świnek morskich
Tu oba gatunki wyraźnie się różnią. Świnki morskie, tak jak my, ludzie, nie potrafią same wytwarzać witaminy C. Króliki to potrafią, jak wyjaśnia Tierspital Zürich. Według ulotki TVT o świnkach morskich (PDF, po niemiecku) świnki morskie z tego powodu często chorują na szkorbut, a witaminę C należy im zapewniać przede wszystkim przez świeżą karmę. Zimą, gdy brakuje łąkowej zieleniny, warto dokładnie przyjrzeć się zawartości miski.
Ile witaminy C potrzebuje świnka morska?
Tierspital Zürich podaje około 15 miligramów witaminy C na kilogram masy ciała dziennie. MSD Veterinary Manual podaje dla dorosłych zwierząt zwykle od 10 do 25 miligramów na kilogram, a dla młodych, ciężarnych, karmiących i chorych świnek 30 miligramów lub więcej. Nie musisz ważyć warzyw. Jeśli codziennie podajesz urozmaiconą, bogatą w witaminę C zieleninę, jesteś na dobrej drodze.
Dobre źródła witaminy C zimą
Według MSD Veterinary Manual i lecznicy weterynaryjnej prof. Uwe Gillego w Halle (PDF, po niemiecku) dużo witaminy C zawierają na przykład papryka, pietruszka, brokuł, jarmuż i mniszek lekarski. Prof. Gille szczególnie wyróżnia żółtą paprykę. Zaznacza jednak, że pietruszka zawiera też dużo kwasu szczawiowego, więc nadaje się tylko w małych ilościach. MSD Veterinary Manual radzi, by nie podawać zbyt często zieleniny bogatej w wapń, takiej jak pietruszka, jarmuż i szpinak, bo nadmiar wapnia może przyczyniać się do powstawania kamieni w pęcherzu moczowym.
Granulat i woda pitna nie gwarantują witaminy C
Wiele granulatów dla świnek morskich jest wzbogacanych witaminą C. Według MSD Veterinary Manual rozkłada się ona jednak pod wpływem ciepła, światła i wilgoci, więc granulat już po kilku miesiącach może stracić jej znaczną część. Granulat dla królików nie zawiera wystarczającej ilości witaminy C dla świnek morskich. MSD Veterinary Manual nie zaleca dodawania witaminy C do wody pitnej, bo może zmienić jej smak i zwierzęta mogą wtedy pić mniej. Czy twoja świnka potrzebuje dodatkowej witaminy C, omów z lekarzem weterynarii.
Według MSD Veterinary Manual (po angielsku) niedobór może się objawiać między innymi brakiem apetytu, nastroszoną sierścią, kulawizną, obrzękiem stawów, problemami z zębami, utratą masy ciała lub biegunką. Takie objawy wymagają wizyty u weterynarza.
Świeża karma w mróz – i dlaczego zmiana diety wymaga czasu
U zwierząt mieszkających na wybiegu zimą pojawia się dodatkowa pułapka: karma, która jest za zimna albo zamarza. Niemiecki związek branży zoologicznej ZZF (Zentralverband Zoologischer Fachbetriebe) (po niemiecku) ostrzega, że zamarznięta lub zbyt zimna karma może powodować problemy z żołądkiem i jelitami. Świeże owoce i warzywa podawaj więc tylko w takich ilościach, które zostaną od razu zjedzone. W swoich ulotkach o utrzymaniu królików na zewnątrz (po niemiecku) i utrzymaniu świnek morskich na zewnątrz (PDF, po niemiecku) Tierschutzbund zaleca ponadto urządzenie miejsca karmienia w domku, żeby w zimne dni nikt nie musiał wychodzić na mróz po jedzenie.
Więcej energii dla zwierząt na wybiegu
Zwierzęta zimujące na dworze potrzebują więcej energii. Tierschutzbund radzi, by od jesieni podawać dużo energetycznej karmy, która pozwoli zbudować zapasy tłuszczu, a do tego dużo zieleniny bogatej w witaminę C. Co to oznacza w praktyce, zależy od zwierzęcia: wiele mieszanek granulatów i zbóż TVT uznaje za nieodpowiednie, bo zawierają za dużo cukru i energii. Według TVT odpowiednia sucha karma może okazać się potrzebna przy mrozie u zwierząt trzymanych na zewnątrz, ale dopiero po konsultacji z lekarzem weterynarii, który zna się na królikach.
Nowe warzywa wprowadzaj powoli
Ponieważ zimą w jadłospisie często pojawiają się nowe warzywa, potrzebna jest cierpliwość. Według Tierspital Zürich zmiana diety musi przebiegać powoli, przez 14 dni, bo inaczej zwierzęta dostaną biegunki. Tierschutzbund zaleca, by nową świeżą karmę podawać na początku „listek po listku”. Jeden liść dziś, trochę więcej za kilka dni, a w międzyczasie rzut oka na bobki.
Gdy zwierzak przestaje jeść
Jeśli twój królik przestaje jeść, według TVT to zawsze nagły przypadek. Także u świnek morskich przerwa w jedzeniu to poważny sygnał ostrzegawczy, bo według prof. Gillego ich jelita potrzebują regularnego dopływu nowego pokarmu. W takiej sytuacji, a także przy biegunce lub wyraźnej utracie masy ciała, zadzwoń do lecznicy weterynaryjnej.
Często zadawane pytania o świeżą karmę zimą
Co jedzą króliki i świnki morskie zimą?
Siano jest zawsze dostępne bez ograniczeń. Do tego codziennie świeża karma, przede wszystkim warzywa liściaste, sałaty, takie jak roszponka czy cykoria, nać warzyw i zioła, a po powolnym przyzwyczajeniu także kapusta. Warzywa korzeniowe i owoce podaje się tylko oszczędnie.
Czy zimą wystarczy samo siano?
Na dłuższą metę nie. TVT zaleca oprócz siana codziennie zbilansowaną mieszankę świeżej karmy, a dla świnek morskich świeża karma jest też najważniejszym źródłem witaminy C. Świeża woda musi być ponadto zawsze dostępna.
Czy króliki i świnki morskie mogą jeść zamarzniętą świeżą karmę?
Lepiej nie. Według ZZF zamarznięta lub zbyt zimna karma może powodować problemy z żołądkiem i jelitami. Podawaj tylko tyle, ile zostanie od razu zjedzone, i usuwaj zamarznięte resztki.
Czy świnki morskie potrzebują zimą dodatkowej witaminy C?
Świnki morskie potrzebują witaminy C codziennie przez cały rok, bo nie potrafią same jej wytwarzać. TVT zaleca pokrywać to zapotrzebowanie przede wszystkim świeżą karmą. Czy potrzebny jest dodatkowo preparat, zdecyduj razem z lekarzem weterynarii. Króliki wytwarzają witaminę C same.
Czy kapusta nadaje się na zimę?
Kapusta, na przykład włoska lub pekińska, to praktyczne warzywo na zimę. Ważne, żeby wprowadzać ją powoli, tak aby flora jelitowa mogła się do niej przyzwyczaić. Podkreślają to zarówno TVT, jak i Tierschutzbund.
Jak sprawić, żeby świeża karma nie zamarzała?
Przy mrozie dawaj kilka razy dziennie małe porcje, podawaj je pod dachem, na przykład w miejscu karmienia w domku, i po posiłku zabieraj resztki z powrotem do domu. Jak przygotować na zimę domek i wodę, wyjaśniamy w poradniku Króliki i świnki morskie zimą na zewnątrz.
